Komünist Manifesto, Karl Marx ve Friedrich Engels tarafından 1848 yılında kaleme alınan ve komünizmin temel ilkelerini ortaya koyan kısa ama etkili bir metindir. Manifesto, tarihin ilerleyişini sınıf mücadeleleri üzerinden okur ve kapitalizmin doğal bir sonucunun, sınıfsız bir toplum olan komünizme dönüşüm olacağını savunur. Metin dört ana bölümden oluşur ve her bölümde komünizmin felsefi temelleri, kapitalizmin eleştirisi ve proleter devriminin zorunluluğu üzerine fikirler geliştirilir.
İlk bölümde, tarihin sınıf mücadelesi tarihi olduğu vurgulanır. Marx ve Engels’e göre, toplumlar tarih boyunca ezilenler ve ezenler arasındaki mücadelenin sonucunda şekillenmiştir. Bu mücadele, feodalizmden kapitalizme kadar her sistemde kendini göstermiştir. Kapitalist düzende bu mücadele, burjuvazi (sermaye sahipleri) ve proletarya (işçi sınıfı) arasında yaşanır. Burjuvazi, sanayi devrimiyle birlikte üretim araçlarının sahibi olmuş ve proletarya üzerinde ekonomik ve toplumsal bir hakimiyet kurmuştur. Ancak Marx ve Engels’e göre, burjuvazinin yarattığı bu düzen kendi mezar kazıcılarını da yaratmıştır: Proletarya.
İkinci bölümde, komünizmin hedefleri ve proletaryanın rolü üzerine açıklamalar yapılır. Marx ve Engels, proletaryanın kapitalizmi yıkacak devrimci güç olduğunu savunur. Proletaryanın amacı, tüm sınıf farklılıklarını ortadan kaldırmak ve sınıfsız, eşitlikçi bir toplum kurmaktır. Bu doğrultuda, Komünist Manifesto, komünistlerin hedeflerini açıklarken, özel mülkiyetin kaldırılmasını, üretim araçlarının kamulaştırılmasını ve sınıfsal eşitsizliklerin sona erdirilmesini önerir.
Üçüncü bölümde, diğer sosyalist ve komünist akımlara yönelik eleştiriler getirilir. Marx ve Engels, o dönemde mevcut olan çeşitli sosyalist akımları idealist bulurlar ve bu hareketlerin gerçek bir devrimi gerçekleştirecek güçte olmadığını savunurlar. Onlara göre, gerçek bir devrim sadece proletaryanın önderliğinde, sınıf mücadelesi sonucu elde edilebilir. Bu nedenle, diğer sosyalist grupları da devrimci mücadeleye katılmaları konusunda eleştirirler.
Son bölümde, Manifesto’nun proleter devriminin kaçınılmazlığı üzerine vurgu yapılır. Marx ve Engels, kapitalizmin kendi iç çelişkileri nedeniyle çökeceğini ve yerini komünizme bırakacağını öngörürler. Kapitalizm, üretim araçlarının aşırı merkezileşmesi ve işçi sınıfının giderek büyüyen yoksullaşması nedeniyle sürdürülebilir değildir. Bu durum, proletaryanın örgütlenmesini ve devrimci bir güç olarak ortaya çıkmasını sağlar.
Manifesto’nun kapanışında, “Bütün ülkelerin işçileri, birleşin!” sloganıyla tüm dünya işçi sınıfına devrim çağrısı yapılır. Marx ve Engels, proletaryanın ulusal sınırları aşan bir güce sahip olduğunu ve devrimin global bir hareket haline gelmesi gerektiğini savunur.
